„Oto czynię wszystko nowe”. Motyw Ukrzyżowania w sztuce europejskiej

31 marca 2026 (wtorek) godz. 18:00

wykład dr Mateusza Solińskiego

Śmierć Jezusa Chrystusa na krzyżu była dla jego uczniów wydarzeniem szokującym. Czyniący cuda, długo oczekiwany Mesjasz daje się zabić, i to w wyjątkowo okrutny i hańbiący sposób. Władca wszechświata ginie jak pospolity przestępca. Chociaż Zmartwychwstanie odwraca ten tragiczny bieg zdarzeń, droga jaką obrał Syn samego Boga, pozostaje dla współczesnych często trudna do zrozumienia, i jeszcze trudniejsza do naśladowania.

Dlatego też w sztuce wczesnochrześcijańskiej przedstawiania ukrzyżowanego Jezusa pojawiają się bardzo rzadko. Pierwsi chrześcijanie preferują wizerunek Chrystusa Dobrego Pasterza, Sprawiedliwego Sędziego, czy też Żołnierza, który dzierży w ręku krzyż niczym triumfalny sztandar. Jeśli już pojawia się przybity do drzewa krzyża, ukazywany jest w królewskim splendorze. Dopiero na przełomie X i XI wieku średniowieczni artyści decydują się akcentować ból i cierpienie towarzyszące śmierci krzyżowej. W kolejnych stuleciach motyw ukrzyżowania staje się jednym z najczęściej podejmowanych tematów w sztuce, przechodząc liczne przeobrażenia stylistyczne. Miejsce wyobrażeń symbolicznych zajmują przedstawienia „historyczne”; pod krzyżem pojawiają się nowi bohaterowie, zmienia się tło i sceneria.

W ramach wykładu zostaną ukazane metamorfozy jakim podlegał wizerunek Ukrzyżowanego na przestrzeni wieków. Zostanie podjęta próba przybliżenia symboliki związanej z Krzyżem i różnych inspiracji – natury teologicznej i mistycznej – które kształtowały wizualny obraz konającego Zbawiciela.

Podpis do ilustracji: Masaccio, Ukrzyżowanie, ok. 1426, Museo di Capodimonte, domena publiczna

Wstęp wolny